Khaṇḍa 3
ContentsText
स ईक्षतेमे नु लोकाश्च लोकपालाश्चान्नमेभ्यः सृजा इति
सोऽपोऽभ्यतपत्ताभ्योऽभितप्ताभ्यो मूर्तिरजायत ।
या वै सा मूर्तिरजायतान्नं वै तत्
तदेनत्सृष्टं पराङ्त्यजिघांसत्तद्वाचाऽजिघृक्षत्
तन्नाशक्नोद्वाचा ग्रहीतुम् ।
स यद्धैनद्वाचाऽग्रहैष्यदभिव्याहृत्य हैवान्नमत्रप्स्यत्
तत्प्राणेनाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोत्प्राणेन ग्रहीतुम् । स यद्धैनत्प्राणेनाग्रहैष्यदभिप्राण्य हैवान्नमत्रप्स्यत्
तच्चक्षुषाऽजिघृक्षत् तन्नाशक्नोच्चक्षुषा ग्रहीतुम् । स यद्धैनच्चक्षुषाऽग्रहैष्यद्दृष्ट्वा हैवानमत्रप्स्यत्
तच्छ्रोत्रेणाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोच्छ्रोत्रेण ग्रहीतुम् । स यद्धैनच्छ्रोत्रेणाग्रहैष्यच्छ्रुत्वा हैवान्नमत्रप्स्यत्
तत्त्वचाऽजिघृक्षत् तन्नाशक्नोत्त्वचा ग्रहीतुम् । स यद्धैनत्त्वचाऽग्रहैष्यत् स्पृष्ट्वा हैवान्नमत्रप्स्यत्
तन्मनसाऽजिघृक्षत् तन्नाशक्नोन्मनसा ग्रहीतुम् । स यद्धैनन्मनसाऽग्रहैष्यद्ध्यात्वा हैवान्नमत्रप्स्यत्
तच्छिश्नेनाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोच्छिश्नेन ग्रहीतुम् । स यद्धैनच्छिश्नेनाग्रहैष्यद्वित्सृज्य हैवानमत्रप्स्यत्
तदपानेनाजिघृक्षत् तदावयत् सैषोऽन्नस्य ग्रहो
यद्वायुरनायुर्वा एष यद्वायुः
स ईक्षत कथं न्विदं मदृते स्यादिति स ईक्षत कतरेण प्रपद्या इति ।
स ईक्षत यदि वाचाऽभिव्याहृतं यदि प्राणेनाभिप्राणितं यदि
चक्षुषा दृष्टं यदि श्रोत्रेण श्रुतं
यदि त्वचा स्पृष्टं यदि मनसा ध्यातं यद्यपानेनाभ्यपानितं
यदि शिश्नेन विसृष्टमथ कोऽहमिति
स एतमेव सीमानं विदर्यैतया द्वारा प्रापद्यत । सैषा विदृतिर्नाम
द्वास्तदेतन्नाऽन्दनम् ।
तस्य त्रय आवसथास्त्रयः स्वप्ना अयमावसथोऽयमावसथोऽयमावसथ
इति
स जातो भूतान्यभिव्यैख्यत् किमिहान्यं वावदिषदिति ।स एतमेव
पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत् । इदमदर्शनमिती ३
तस्मादिदन्द्रो नामेदन्द्रो ह वै नाम । तमिदन्द्रं सन्तमिन्द्र
इत्याचक्षते परोक्षेण ।
परोक्षप्रिया इव हि देवाः परोक्षप्रिया इव हि देवाः
Transliteration
sa īkṣateme nu lokāśca lokapālāścānnamebhyaḥ sṛjā iti
so'po'bhyatapattābhyo'bhitaptābhyo mūrtirajāyata |
yā vai sā mūrtirajāyatānnaṃ vai tat
tadenatsṛṣṭaṃ parāṅtyajighāṃsattadvācā'jighṛkṣat
tannāśaknodvācā grahītum |
sa yaddhainadvācā'grahaiṣyadabhivyāhṛtya haivānnamatrapsyat
tatprāṇenājighṛkṣat tannāśaknotprāṇena grahītum | sa yaddhainatprāṇenāgrahaiṣyadabhiprāṇya haivānnamatrapsyat
taccakṣuṣā'jighṛkṣat tannāśaknoccakṣuṣā grahītum | sa yaddhainaccakṣuṣā'grahaiṣyaddṛṣṭvā haivānamatrapsyat
tacchrotreṇājighṛkṣat tannāśaknocchrotreṇa grahītum | sa yaddhainacchrotreṇāgrahaiṣyacchrutvā haivānnamatrapsyat
tattvacā'jighṛkṣat tannāśaknottvacā grahītum | sa yaddhainattvacā'grahaiṣyat spṛṣṭvā haivānnamatrapsyat
tanmanasā'jighṛkṣat tannāśaknonmanasā grahītum | sa yaddhainanmanasā'grahaiṣyaddhyātvā haivānnamatrapsyat
tacchiśnenājighṛkṣat tannāśaknocchiśnena grahītum | sa yaddhainacchiśnenāgrahaiṣyadvitsṛjya haivānamatrapsyat
tadapānenājighṛkṣat tadāvayat saiṣo'nnasya graho
yadvāyuranāyurvā eṣa yadvāyuḥ
sa īkṣata kathaṃ nvidaṃ madṛte syāditi sa īkṣata katareṇa prapadyā iti |
sa īkṣata yadi vācā'bhivyāhṛtaṃ yadi prāṇenābhiprāṇitaṃ yadi
cakṣuṣā dṛṣṭaṃ yadi śrotreṇa śrutaṃ
yadi tvacā spṛṣṭaṃ yadi manasā dhyātaṃ yadyapānenābhyapānitaṃ
yadi śiśnena visṛṣṭamatha ko'hamiti
sa etameva sīmānaṃ vidaryaitayā dvārā prāpadyata | saiṣā vidṛtirnāma
dvāstadetannā'ndanam |
tasya traya āvasathāstrayaḥ svapnā ayamāvasatho'yamāvasatho'yamāvasatha
iti
sa jāto bhūtānyabhivyaikhyat kimihānyaṃ vāvadiṣaditi |sa etameva
puruṣaṃ brahma tatamamapaśyat | idamadarśanamitī 3
tasmādidandro nāmedandro ha vai nāma | tamidandraṃ santamindra
ityācakṣate parokṣeṇa |
parokṣapriyā iva hi devāḥ parokṣapriyā iva hi devāḥ