Passage 1.2

अथातो महोपनिषदं व्याख्यास्यमस्तदाहुरेको ह वै नारायण

आसीन्न ब्रह्मा नेशानो नापो नाग्नीषोमौ नेमे द्यावापृथिवी न

नक्षत्राणि न सूर्यो न चन्द्रमाः । स एकाकी न रमते । तस्य

ध्यानान्तःस्थस्य यज्ञस्तोममुच्यते । तस्मिन्पुरुषाश्चतुर्दश

जायन्ते । एका कन्या । दशेन्द्रियाणि मन एकादशं तेजः ।

द्वादशोऽहङ्कारः । त्रयोदशकः प्राणः । चतुर्दश आत्मा ।

पञ्चदशी बुद्धिः । भूतानि पञ्च तन्मात्राणि । पञ्च महाभूतानि ।

स एकः पञ्चविंशतिः पुरुषः । तत्पुरुषं पुरुषो निवेश्य नास्य

प्रधानसंवत्सरा जायन्ते । संवत्सरादधिजायन्ते । अथ पुनरेव

नारायणः सोऽन्यत्कामो मनसाध्यायत । तस्य ध्यानान्तःस्थस्य

ललाटात्त्र्यक्षः शूलपाणिः पुरुषो जायते । बिभ्रच्छ्रियं यशः

सत्यं ब्रह्मचर्यं तपो वैराग्यं मन ऐश्वर्यं सप्रणवा व्याहृतय

ऋग्यजुःसामाथर्वाङ्गिरसः सर्वाणि छन्दांसि तान्यङ्गे

समाश्रितानि । तस्मादीशानो महादेवो महादेवः । अथ पुनरेव

नारायणः सोऽन्यत्कामो मनसाध्यायत । तस्य ध्यानान्तःस्थस्य

ललाटात्स्वेदोऽपपत् । ता इमाः प्रतता आपः । ततस्तेजो हिरण्मयमण्डलम् ।

तत्र ब्रह्मा चतुर्मुखोऽजायत । सोऽध्याय्त् । पूर्वाभिमुखो भूत्वा

भूरिति व्याहृतिर्गायत्रं छन्द ऋग्वेदोऽग्निर्देवता । पश्चिमाभिमुखो

भूत्वा भुवरिति व्याहृतिस्त्रैष्टुभं छन्दो यजुर्वेदो वायुर्देवता ।

उत्तराभिमुखो भूत्वा स्वरिति व्याहृतिर्जाग्रतं छन्दः सामवेदः सूर्यो

देवता । दक्षिणाभिमुखो भूत्वा महरितिव्याहृतिरानुष्टभ

छन्दोऽथर्ववेदाः सोमो देवता ।

सहस्रशीर्षं देवं सहस्राक्षं विश्वसम्भुवम् ।

विश्वतः परमं नित्यं विश्वं नारायणं हरिम् ।

विश्वमेवेदं पुरुषस्तद्विश्वमुपजीवति ।

पतिं विश्वेश्वरं देवं समुद्रे विश्वरूपिणम् ।

पद्मकोशप्रतीकाशं लम्बत्याकोशसंनिभम् ।

हृदयं चाप्यधोमुखं सन्तत्यै सीत्कराभीश्च ।

तस्य मध्ये महानर्चिर्विश्वर्चिर्विश्वतोमुखम् ।

तस्य मध्ये वह्निशिखा अणीयोर्ध्वा व्यवस्थिता ।

तस्याः शिखाया मध्ये परमात्मा व्यवस्थिता ।

स ब्रह्मा स ईशानः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराडिति महोपनिषत् ॥

athāto mahopaniṣadaṃ vyākhyāsyamastadāhureko ha vai nārāyaṇa

āsīnna brahmā neśāno nāpo nāgnīṣomau neme dyāvāpṛthivī na

nakṣatrāṇi na sūryo na candramāḥ | sa ekākī na ramate | tasya

dhyānāntaḥsthasya yajñastomamucyate | tasminpuruṣāścaturdaśa

jāyante | ekā kanyā | daśendriyāṇi mana ekādaśaṃ tejaḥ |

dvādaśo'haṅkāraḥ | trayodaśakaḥ prāṇaḥ | caturdaśa ātmā |

pañcadaśī buddhiḥ | bhūtāni pañca tanmātrāṇi | pañca mahābhūtāni |

sa ekaḥ pañcaviṃśatiḥ puruṣaḥ | tatpuruṣaṃ puruṣo niveśya nāsya

pradhānasaṃvatsarā jāyante | saṃvatsarādadhijāyante | atha punareva

nārāyaṇaḥ so'nyatkāmo manasādhyāyata | tasya dhyānāntaḥsthasya

lalāṭāttryakṣaḥ śūlapāṇiḥ puruṣo jāyate | bibhracchriyaṃ yaśaḥ

satyaṃ brahmacaryaṃ tapo vairāgyaṃ mana aiśvaryaṃ sapraṇavā vyāhṛtaya

ṛgyajuḥsāmātharvāṅgirasaḥ sarvāṇi chandāṃsi tānyaṅge

samāśritāni | tasmādīśāno mahādevo mahādevaḥ | atha punareva

nārāyaṇaḥ so'nyatkāmo manasādhyāyata | tasya dhyānāntaḥsthasya

lalāṭātsvedo'papat | tā imāḥ pratatā āpaḥ | tatastejo hiraṇmayamaṇḍalam |

tatra brahmā caturmukho'jāyata | so'dhyāyat | pūrvābhimukho bhūtvā

bhūriti vyāhṛtirgāyatraṃ chanda ṛgvedo'gnirdevatā | paścimābhimukho

bhūtvā bhuvariti vyāhṛtistraiṣṭubhaṃ chando yajurvedo vāyurdevatā |

uttarābhimukho bhūtvā svariti vyāhṛtirjāgrataṃ chandaḥ sāmavedaḥ sūryo

devatā | dakṣiṇābhimukho bhūtvā maharitivyāhṛtirānuṣṭabha

chando'tharvavedāḥ somo devatā |

sahasraśīrṣaṃ devaṃ sahasrākṣaṃ viśvasambhuvam |

viśvataḥ paramaṃ nityaṃ viśvaṃ nārāyaṇaṃ harim |

viśvamevedaṃ puruṣastadviśvamupajīvati |

patiṃ viśveśvaraṃ devaṃ samudre viśvarūpiṇam |

padmakośapratīkāśaṃ lambatyākośasaṃnibham |