Passage 2.15

वैराग्यसंन्यासी ज्ञानसंन्यासी ज्ञानवैराग्यसंन्यासी

कर्मसंन्यासीति चातुर्विध्यमुपागतः । तद्यथेति दृष्टानुश्रविक

विषयवैतृष्ण्यमेत्य प्राक्पुण्यकर्मविशेषात्संन्यस्तः

स वैराग्यसंन्यासी । शास्त्रज्ञानात्पापपुण्यलोकानुभवश्रवणा

त्प्रपञ्चोपरतो देहवासनां शास्त्रवासनां लोकवासनां त्यक्त्वा

वमनान्नमिव प्रवृत्तिं सर्वं हेयं मत्वा साधनचतुष्टयसंपन्नो

यः संन्यस्यति स एव ज्ञानसंन्यासी । क्रमेण सर्वमभ्यस्य सर्वमनुभूय

ज्ञानवैराग्याभ्यां स्वरूपानुसन्धानेन देहमात्रावशिष्टः संन्यस्य

जातरूपधरो भवति स ज्ञानवैराग्यसंन्यासी । ब्रह्मचर्यं समाप्य

गृही भूत्वा वानप्रस्थाश्रममेत्य वैराग्याभावेऽप्याश्रमक्रमानुसारेण

यः संन्यस्यति स कर्मसंन्यासी । स संन्यासः षड्विधो भवति

कुटीचकबहूदकहंसपरमहंसतुरीयातीतावधूताश्चेति । कुटीचकः

शिखायज्ञोपवीति दण्डकमण्डलुधरः कौपीनशाटीकन्थाधरः

पितृमातृगुर्वाराधनपरः पिठरखनित्रशिक्यादिमात्रसाधनपर

एकत्रान्नादनपरः श्वेतोर्ध्वपुण्ड्रधारी त्रिदण्डः । बहूदकः शिखादिकन्थाधर

स्त्रिपुण्ड्रधारी कुटीचकवत्सर्वसमो मधुकरवृत्त्याष्टकवलाशी ।

हंसो जटाधारी त्रिपुण्ड्रोर्ध्वपुण्ड्रधारी असंक्लृप्तमाधूकरान्नाशी

कौपीनखण्डतुण्डधारी । परमहंसः शिखायज्ञोपवीतरहितः पञ्चगृहेषु

करपात्री एककौपीनधारी शाटीमेकामेकं वैणवं दण्डमेकशाटीधरो वा

भस्मोद्धृलनपरः सर्वत्यागी तुरीयातीतो गोमुखवृत्त्या फलाहारी अन्नाहारी

चेद्गृहत्रये देहमात्रावशिष्टो दिगंबरः कुणपवच्च्हरीन्वृत्तिकः ।

अवधूतस्त्वनियमः पतिताभिशस्तवर्जनपूर्वकं सर्ववर्णेष्वजगरवृत्त्याहारपरः स्वरूपानुसन्धानपरः ।

जगत्तावदिदं नाहं सवृक्षतृणपर्वतम् । यद्बाह्यं

जडमत्यन्तं तत्स्यां कथमहं विभुः ॥ १३॥

vairāgyasaṃnyāsī jñānasaṃnyāsī jñānavairāgyasaṃnyāsī

karmasaṃnyāsīti cāturvidhyamupāgataḥ | tadyatheti dṛṣṭānuśravika

viṣayavaitṛṣṇyametya prākpuṇyakarmaviśeṣātsaṃnyastaḥ

sa vairāgyasaṃnyāsī | śāstrajñānātpāpapuṇyalokānubhavaśravaṇā

tprapañcoparato dehavāsanāṃ śāstravāsanāṃ lokavāsanāṃ tyaktvā

vamanānnamiva pravṛttiṃ sarvaṃ heyaṃ matvā sādhanacatuṣṭayasaṃpanno

yaḥ saṃnyasyati sa eva jñānasaṃnyāsī | krameṇa sarvamabhyasya sarvamanubhūya

jñānavairāgyābhyāṃ svarūpānusandhānena dehamātrāvaśiṣṭaḥ saṃnyasya

jātarūpadharo bhavati sa jñānavairāgyasaṃnyāsī | brahmacaryaṃ samāpya

gṛhī bhūtvā vānaprasthāśramametya vairāgyābhāve'pyāśramakramānusāreṇa

yaḥ saṃnyasyati sa karmasaṃnyāsī | sa saṃnyāsaḥ ṣaḍvidho bhavati

kuṭīcakabahūdakahaṃsaparamahaṃsaturīyātītāvadhūtāśceti | kuṭīcakaḥ

śikhāyajñopavīti daṇḍakamaṇḍaludharaḥ kaupīnaśāṭīkanthādharaḥ

pitṛmātṛgurvārādhanaparaḥ piṭharakhanitraśikyādimātrasādhanapara

ekatrānnādanaparaḥ śvetordhvapuṇḍradhārī tridaṇḍaḥ | bahūdakaḥ śikhādikanthādhara

stripuṇḍradhārī kuṭīcakavatsarvasamo madhukaravṛttyāṣṭakavalāśī |

haṃso jaṭādhārī tripuṇḍrordhvapuṇḍradhārī asaṃklṛptamādhūkarānnāśī

kaupīnakhaṇḍatuṇḍadhārī | paramahaṃsaḥ śikhāyajñopavītarahitaḥ pañcagṛheṣu

karapātrī ekakaupīnadhārī śāṭīmekāmekaṃ vaiṇavaṃ daṇḍamekaśāṭīdharo vā

bhasmoddhṛlanaparaḥ sarvatyāgī turīyātīto gomukhavṛttyā phalāhārī annāhārī

cedgṛhatraye dehamātrāvaśiṣṭo digaṃbaraḥ kuṇapavaccharīnvṛttikaḥ |

avadhūtastvaniyamaḥ patitābhiśastavarjanapūrvakaṃ sarvavarṇeṣvajagaravṛttyāhāraparaḥ svarūpānusandhānaparaḥ |

jagattāvadidaṃ nāhaṃ savṛkṣatṛṇaparvatam | yadbāhyaṃ

jaḍamatyantaṃ tatsyāṃ kathamahaṃ vibhuḥ || 13||