Khaṇḍa 6
ContentsText
षष्ठः खण्डः
(स्त्रीपुरुषमिथुनसृष्टिः)
अथ यदा प्रजाः सृष्टा न जायन्ते प्रजापतिः कथं
न्विमाः प्रजाः सृजेयमिति चिन्तयन्नुग्रमितीमामृचं
गातुमुपाक्रामत् । ततः प्रथमपादादुग्ररूपो देवः
प्रादुरभूत् एकः श्यामः पुरतो रक्तः पिनाकी स्त्रीपुंसरूपस्तं
विभज्य स्त्रीषु तस्य स्त्रीरूपं पुंसि च पुंरूपं व्यधात् ।
उभाभ्यानंशाभ्यां सर्वमादिष्टः । ततः प्रजाः प्रजायन्ते ।
य एवं वेद प्रजापतेः सोऽपि त्र्यम्बक इमामृचमुद्गाय-
न्नुद्ग्रथितजटाकलापः प्रत्यो अग्ज्योतिष्यात्मन्येव रन्तारमिति ।
(इन्द्राख्यायिका)
इन्द्रो वै किल देवानामनुजावर आसीत् । तं प्रजापतिरब्रवीद्गच्छ
देवानामधिपतिर्भवेति । सोऽगच्छत् । तं देवा ऊचुरनुजावरोऽसि
त्वमस्माकं कुतस्त्वाधिपत्यमिति । स प्रजापतिमभ्येत्योवाचैवं
देवा ऊचुरनुजावरस्य कुतस्तवाधिपत्यमिति । तं प्रजापतिरिन्द्रं
त्रिकलशैरमृतपूर्णैरानुष्टुभाभिमन्त्रितैरभिषिच्य तं
सुदर्शनेन दक्षिणतो ररक्ष पाञ्चजन्येन वामतो द्वयेनैव
सुरक्षितोऽभवत् । रौक्मे फलके सूर्यवर्चसि मन्त्रमानुष्टुभं
विन्यस्य तदस्य कण्ठे प्रत्यमुञ्चत् । ततः सुदुर्निरीक्षोऽभवत् ।
तस्मै विद्यामानुष्टुभीं प्रादात् । ततो देवास्तमाधिपत्यायानुमेनिरे ।
स स्वराडभूत् । य एवं वेद स्वराड् भवेत् । सोऽमन्यत पृथिवीमपि
कथमपां जयेयमिति । स प्रजापतिमुपाधावत् ।
तस्मात्प्रजापतिः कमठाकारमिन्द्रनागभुजगेन्द्राधारं
भद्रासनं प्रादात् । स पृथिवीमभ्यजयत् । ततः स
उभयोर्लोकयोरधिपतिरभूत् । य एवं वेदोभयोर्लोकयोरधिपतिर्भवति ।
स पृथिवीं जयति ।
(परमात्मप्रतिष्ठासाधनम्)
यो वा अप्रतिष्ठितं शिथिलं भ्रातृवेभ्यो
वसीयान्भवति यश्चैवं वेद यश्चैवं वेद ॥ ६॥
Transliteration
ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
(strīpuruṣamithunasṛṣṭiḥ)
atha yadā prajāḥ sṛṣṭā na jāyante prajāpatiḥ kathaṃ nvimāḥ prajāḥ sṛjeyamiti cintayannugramitīmāmṛcaṃ gātumupākrāmat | tataḥ prathamapādādugrarūpo devaḥ prādurabhūt ekaḥ śyāmaḥ purato raktaḥ pinākī strīpuṃsarūpastaṃ vibhajya strīṣu tasya strīrūpaṃ puṃsi ca puṃrūpaṃ vyadhāt | ubhābhyānaṃśābhyāṃ sarvamādiṣṭaḥ | tataḥ prajāḥ prajāyante | ya evaṃ veda prajāpateḥ so'pi tryambaka imāmṛcamudgāyannudgrathitajaṭākalāpaḥ pratyo agjyotiṣyātmanyeva rantāramiti |
(indrākhyāyikā)
indro vai kila devānāmanujāvara āsīt | taṃ prajāpatirabravīdgaccha devānāmadhipatirbhaveti | so'gacchat | taṃ devā ūcuranujāvaro'si tvamasmākaṃ kutastvādhipatyamiti | sa prajāpatimabhyetyovācaivaṃ devā ūcuranujāvarasya kutastavādhipatyamiti | taṃ prajāpatirindraṃ trikalaśairamṛtapūrṇairānuṣṭubhābhimantritairabhiṣicya taṃ sudarśanena dakṣiṇato rarakṣa pāñcajanyena vāmato dvayenaiva surakṣito'bhavat | raukme phalake sūryavarcasi mantramānuṣṭubhaṃ vinyasya tadasya kaṇṭhe pratyamuñcat | tataḥ sudurnirīkṣo'bhavat | tasmai vidyāmānuṣṭubhīṃ prādāt | tato devāstamādhipatyāyānumenire | sa svarāḍabhūt | ya evaṃ veda svarāḍ bhavet | so'manyata pṛthivīmapi kathamapāṃ jayeyamiti | sa prajāpatimupādhāvat | tasmātprajāpatiḥ kamaṭhākāramindranāgabhujagendrādhāraṃ bhadrāsanaṃ prādāt | sa pṛthivīmabhyajayat | tataḥ sa ubhayorlokayoradhipatirabhūt | ya evaṃ vedobhayorlokayoradhipatirbhavati | sa pṛthivīṃ jayati |
(paramātmapratiṣṭhāsādhanam)
yo vā apratiṣṭhitaṃ śithilaṃ bhrātṛvebhyo vasīyānbhavati yaścaivaṃ veda yaścaivaṃ veda || 6||