Unnumbered prose after verse 93

अथात्मनिर्णयं व्याख्यास्ये ॥

हृदिस्थाने अष्टदलपद्मं वर्तते तन्मध्ये रेखावलयं

कृत्वा जीवात्मरूपं ज्योतीरूपमणुमात्रं वर्तते तस्मिन्सर्वं

प्रतिष्ठितं भवति सर्वं जानाति सर्वं करोति सर्वमेतच्चरितमहं

कर्ताऽहं भोक्ता सुखी दुःखी काणः खञ्जो बधिरो मूकः कृशः

स्थूलोऽनेन प्रकारेण स्वतन्त्रवादेन वर्तते ॥

पूर्वदले विश्रमते पूर्वं दलं श्वेतवर्णं तदा भक्तिपुरःसरं

धर्मे मतिर्भवति ॥

यदाऽग्नेयदले विश्रमते तदाग्नेयदलं रक्तवर्णं तदा निद्रालस्य

मतिर्भवति ॥

यदा दक्षिणदले विश्रमते तद्दक्षिणदलं कृष्णवर्णं तदा

द्वेषकोपमतिर्भवति ॥

यदा नैरृतदले विश्रमते तन्नैरृतदलं नीलवर्णं तदा

पापकर्महिंसामतिर्भवति ॥

यदा पश्चिमदले विश्रमते तत्पश्चिमदलं स्फटिकवर्णं तदा

क्रीडाविनोदे मतिर्भवति ॥

यदा वायव्यदले विश्रमते वायव्यदलं माणिक्यवर्णं तदा

गमनचलनवैराग्यमतिर्भवति ॥

यदोत्तरदले विश्रमते तदुत्तरदलं पीतवर्णं तदा सुखश‍ृङ्गार-

मतिर्भवति ॥

यदेशानदले विश्रमते तदीशानदलं वैडूर्यवर्णं तदा

दानादिकृपामतिर्भवति ॥

यदा सन्धिसन्धिषु मतिर्भवति तदा वातपित्तश्लेष्ममहाव्याधि-

प्रकोपो भवति ॥

यदा मध्ये तिष्ठति तदा सर्वं जानाति गायति नृत्यति पठत्यानन्दं

करोति ॥

यदा नेत्रश्रमो भवति श्रमनिर्भरणार्थं प्रथमरेखावलयं

कृत्वा मध्ये निमज्जनं कुरुते प्रथमरेखाबन्धूकपुष्पवर्णं

तदा निद्रावस्था भवति ॥

निद्रावस्थामध्ये स्वप्नावस्था भवति ॥

स्वप्नावस्थामध्ये दृष्टं श्रुतमनुमानसम्भववार्ता

इत्यादिकल्पनां करोति तदादिश्रमो भवति ॥

श्रमनिर्हरणार्थं द्वितीयरेखावलयं कृत्वा मध्ये

निमज्जनं कुरुते द्वितीयरेखा इन्द्रकोपवर्णं तदा

सुषुप्त्यवस्था भवति सुषुप्तौ केवलपरमेश्वरसम्बन्धिनी

बुद्दिर्भवति नित्यबोधस्वरूपा भवति पश्चात्परमेश्वर-

स्वरूपेण प्राप्तिर्भवति ॥

तृतीयरेखावलयं कृत्वा मध्ये निमज्जनं कुरुते तृतीयरेखा

पद्मरागवर्णं तदा तुरीयावस्था भवति तुरीये केवलपरमात्म-

सम्बन्धिनी भवति नित्यबोधस्वरूपा भवति तदा शनैः

शनैरुपरमेद्बुद्ध्या धृतिगृहीतयात्मसंस्थं मनः

कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत्तदा प्राणापानयोरैक्यं कृत्वा

सर्वं विश्वमात्मस्वरूपेण लक्ष्यं धारयति । यदा

तुरीयातीतावस्था तदा सर्वेषामानन्दस्वरूपो भवति

द्वन्द्वातीतो भवति यावद्देहधारणा वर्तते तावत्तिष्ठति

पश्चात्परमात्मस्वरूपेण प्राप्तिर्भवति इत्यनेन प्रकारेण

मोक्षो भवतीदमेवात्मदर्शनोपायं भवन्ति ॥

athātmanirṇayaṃ vyākhyāsye ||

hṛdisthāne aṣṭadalapadmaṃ vartate tanmadhye rekhāvalayaṃ

kṛtvā jīvātmarūpaṃ jyotīrūpamaṇumātraṃ vartate tasminsarvaṃ

pratiṣṭhitaṃ bhavati sarvaṃ jānāti sarvaṃ karoti sarvametaccaritamahaṃ

kartā'haṃ bhoktā sukhī duḥkhī kāṇaḥ khañjo badhiro mūkaḥ kṛśaḥ

sthūlo'nena prakāreṇa svatantravādena vartate ||

pūrvadale viśramate pūrvaṃ dalaṃ śvetavarṇaṃ tadā bhaktipuraḥsaraṃ

dharme matirbhavati ||

yadā'gneyadale viśramate tadāgneyadalaṃ raktavarṇaṃ tadā nidrālasya

matirbhavati ||

yadā dakṣiṇadale viśramate taddakṣiṇadalaṃ kṛṣṇavarṇaṃ tadā

dveṣakopamatirbhavati ||

yadā nairṛtadale viśramate tannairṛtadalaṃ nīlavarṇaṃ tadā

pāpakarmahiṃsāmatirbhavati ||

yadā paścimadale viśramate tatpaścimadalaṃ sphaṭikavarṇaṃ tadā

krīḍāvinode matirbhavati ||

yadā vāyavyadale viśramate vāyavyadalaṃ māṇikyavarṇaṃ tadā

gamanacalanavairāgyamatirbhavati ||

yadottaradale viśramate taduttaradalaṃ pītavarṇaṃ tadā sukhaśṛṅgāra-

matirbhavati ||

yadeśānadale viśramate tadīśānadalaṃ vaiḍūryavarṇaṃ tadā

dānādikṛpāmatirbhavati ||

yadā sandhisandhiṣu matirbhavati tadā vātapittaśleṣmamahāvyādhi-

prakopo bhavati ||

yadā madhye tiṣṭhati tadā sarvaṃ jānāti gāyati nṛtyati paṭhatyānandaṃ

karoti ||

yadā netraśramo bhavati śramanirbharaṇārthaṃ prathamarekhāvalayaṃ

kṛtvā madhye nimajjanaṃ kurute prathamarekhābandhūkapuṣpavarṇaṃ

tadā nidrāvasthā bhavati ||