prose.003

ब्रह्मात्मैकत्वविज्ञानं हेयं मिथ्यत्वकारणादिति ।

पञ्चपाद्ब्रह्मणो न किंचन । चतुष्पादन्तर्वर्तिनोऽन्त

र्जीवब्रह्मणश्चत्वारि स्थानानि । नाभिहृदयकण्ठमूर्धसु

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तितुरीयावस्थाः । आहवनीयगार्हपत्य

दक्षिणसभ्याग्निषु । जागरिते ब्रह्मा स्वप्ने विष्णुः

सुषुप्तौ रुद्रस्तुरीयमक्षरं चिन्मयम् । तस्माच्चतुरवस्था ।

चतुरङ्गुलवेष्टनमिव षण्णवतितत्त्वानि तन्तुवद्विभज्य तदा

हितं त्रिगुणीकृत्य द्वात्रिंशत्तत्त्वनिष्कर्षमापाद्य

ज्ञानपूतं त्रिगुणस्वरूपं त्रिमूर्तित्वं पृथग्विज्ञाय

नवब्रह्माख्यनवगुणोपेतं ज्ञात्वा नवमानमितस्त्रिगुणीकृत्य

सूर्येन्द्वग्निकलास्वरूपत्वेनैकीकृत्याद्यन्तरेकत्वमपि मध्ये

त्रिरावृत्य ब्रह्मविष्णुमहेश्वरत्वमनुसंधायाद्यन्तमेकीकृत्य

चिद्ग्रन्थावद्वैतग्रन्थिं कृत्वा नाभ्यादिब्रह्मबिलप्रमाणं

पृथक् पृथक् सप्तविंशतितत्त्वसंबन्धं त्रिगुणोपेतं

त्रिमूर्तिलक्षणलक्षितमप्येकत्वमापाद्य वामांसादिदक्षिणकण्ठ्यन्तं

विभाव्याद्यन्तग्रहसंमेलनमेकं ज्ञात्वा मूलमेकं सत्यं

मृण्मयं विज्ञातं स्याद्वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्येव सत्यम् ।

हंसेति वर्णद्वयेनान्तः शिखोपवीतित्वं निश्चित्य ब्राह्मणत्वं ब्रह्मध्यानार्हत्वं

यतित्वमलक्षितान्तःशिखोपवीतित्वमेवं बहिर्लक्षितकर्मशिखा ज्ञानोपवीतं

गृहस्थस्याभासब्रह्मणत्वस्य केशसमूहशिखाप्रत्यक्षकार्पासतन्तु

कृतोपवीतत्वं चतुर्गुणीकृत्य चतुर्विंशतितत्त्वापादनतन्तुकृत्त्वं

नवतत्त्वमेकमेव ॥ परंब्रह्म तत्प्रतिसरयोग्यत्वाद्बहुमार्गप्रवृत्तिं

कल्पयन्ति । सर्वेषां ब्रह्मादीनां देवर्षीणां मनुष्याणां मूर्तिरेका ।

ब्रह्मैकमेव । ब्राह्मणत्वमेकमेव । वर्णाश्रमाचारविशेषाः पृथक्पृथक्

शिखावर्णाश्रमिणामेककैव । अपवर्गस्य यतेः शिखायज्ञोपवीतमूलं

प्रणवमेकमेव वदन्ति । हंसः शिखा । प्रणव उपवीतम् । नादः संधानम् ।

एष धर्मो नेतरो धर्मः । तत्कथमिति । प्रणवहंसो नादस्त्रिवृत्सूत्रं

स्वहृदि चैतन्ये तिष्ठति त्रिविधं ब्रह्म । तद्विद्धि प्रापञ्चिकशिखोपवीतं त्यजेत् ।

brahmātmaikatvavijñānaṃ heyaṃ mithyatvakāraṇāditi | pañcapādbrahmaṇo na kiṃcana | catuṣpādantarvartino'ntarjīvabrahmaṇaścatvāri sthānāni | nābhihṛdayakaṇṭhamūrdhasu jāgratsvapnasuṣuptiturīyāvasthāḥ | āhavanīyagārhapatyadakṣiṇasabhyāgniṣu | jāgarite brahmā svapne viṣṇuḥ suṣuptau rudrasturīyamakṣaraṃ cinmayam | tasmāccaturavasthā | caturaṅgulaveṣṭanamiva ṣaṇṇavatitattvāni tantuvadvibhajya tadā hitaṃ triguṇīkṛtya dvātriṃśattattvaniṣkarṣamāpādya jñānapūtaṃ triguṇasvarūpaṃ trimūrtitvaṃ pṛthagvijñāya navabrahmākhyanavaguṇopetaṃ jñātvā navamānamitastriguṇīkṛtya sūryendvagnikalāsvarūpatvenaikīkṛtyādyantarekatvamapi madhye trirāvṛtya brahmaviṣṇumaheśvaratvamanusaṃdhāyādyantamekīkṛtya cidgranthāvadvaitagranthiṃ kṛtvā nābhyādibrahmabilapramāṇaṃ pṛthak pṛthak saptaviṃśatitattvasaṃbandhaṃ triguṇopetaṃ trimūrtilakṣaṇalakṣitamapyekatvamāpādya vāmāṃsādidakṣiṇakaṇṭhyantaṃ vibhāvyādyantagrahasaṃmelanamekaṃ jñātvā mūlamekaṃ satyaṃ mṛṇmayaṃ vijñātaṃ syādvācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ mṛttiketyeva satyam | haṃseti varṇadvayenāntaḥ śikhopavītitvaṃ niścitya brāhmaṇatvaṃ brahmadhyānārhatvaṃ yatitvamalakṣitāntaḥśikhopavītitvamevaṃ bahirlakṣitakarmaśikhā jñānopavītaṃ gṛhasthasyābhāsabrahmaṇatvasya keśasamūhaśikhāpratyakṣakārpāsatantukṛtopavītatvaṃ caturguṇīkṛtya caturviṃśatitattvāpādanatantukṛttvaṃ navatattvamekameva || paraṃbrahma tatpratisarayogyatvādbahumārgapravṛttiṃ kalpayanti | sarveṣāṃ brahmādīnāṃ devarṣīṇāṃ manuṣyāṇāṃ mūrtirekā | brahmaikameva | brāhmaṇatvamekameva | varṇāśramācāraviśeṣāḥ pṛthakpṛthak śikhāvarṇāśramiṇāmekakaiva | apavargasya yateḥ śikhāyajñopavītamūlaṃ praṇavamekameva vadanti | haṃsaḥ śikhā | praṇava upavītam | nādaḥ saṃdhānam | eṣa dharmo netaro dharmaḥ | tatkathamiti | praṇavahaṃso nādastrivṛtsūtraṃ svahṛdi caitanye tiṣṭhati trividhaṃ brahma | tadviddhi prāpañcikaśikhopavītaṃ tyajet |